Overslaan en naar de inhoud gaan

Antibiotica allergie, waaronder betalactam allergie

Doel

Dit protocol beschrijft hoe moet worden omgegaan met een gerapporteerde antibioticumallergie.

Verklaring afkortingen

verklarende afkortingen
 

Omschrijving

Met behulp van onderstaande tabel kan een rationele keuze voor het antibioticum worden gemaakt. Bij het gebruik van de tabel is het noodzakelijk om eerst op een systematische wijze de vermoedelijke allergie in kaart te brengen. Onderstaande elementen spelen hierbij een rol.

  • De waarschijnlijkheid van een doorgemaakte immunologische reactie.
    • Het is van belang om te weten of er daadwerkelijk sprake is van een vorm van allergie, of van een bijwerking, ofwel dat de symptomen destijds door een andere oorzaak werden verklaard.

       

  • Het type reactie.
    • Het is van belang om niet immunologisch gemedieerde reacties te onderscheiden van een immunologisch gemedieerde reactie (met name van het directe type). Re-expositie na een reactie van een directe type kan tot veel ernstigere situaties leiden.
    • Directe reactie (0-1 uur): IgE gemedieerd
      • Anafylaxie, hypotensie, larynxoedeem, stridor, rhinitis, urticaria, angio-oedeem, erytheem, jeuk.
    • Versnelde reactie (0-72 uur): IgE (+ IgG) gemedieerd
      • Urticaria, angio-oedeem, erytheem, jeuk, larynxoedeem, stridor.
    • Uitgestelde reactie (>72 uur tot enkele weten): IgG, IgM, T-cel gemedieerd
      • Exantheem, Stevens-Johnson-syndroom, exfoliatieve dermatitis, interstitiële nefritis, neutropenie, trombopenie.

         

  • De tijd verstreken sinds het optreden van de reactie.
    • Een immediate type allergie voor penicillines verdwijnt met de jaren. Na 10 jaar heeft ca. 80% van de patiënten de IgE gemedieerde reactiviteit verloren [1]. Hoe langer geleden de reactie plaats vond, des te kleiner de kans dat de reactie na re-expositie opnieuw zal optreden.

       

  • De mate van ernst van de in het verleden opgetreden reactie. Er worden twee klassen onderscheiden, namelijk ernstig en niet-ernstig conform internationale criteria. Klinisch vindt deze afweging op individuele basis plaats (zie kopje 'Allergische reactie tijdens therapie):
    • Ernstig: angio-oedeem, stridor, ernstige dyspneu, hemodynamische instabiliteit, (nor)adrenalinebehoefte/gebruik epi-pen, ernstige huidreactie (TEN of SJS), opname op bewaakte afdeling, indicatie voor opname in het ziekenhuis.
    • Niet-ernstig: urticaria, oedeem, milde dyspneu, beperkt huidbeeld (rash), gastro-intestinale klachten, algeheel onwelbevinden, rhinitis.

Anamnese

Met behulp van onderstaande vragen kan de allergie van de patiënt in kaart worden gebracht.

Vragen anamnese

Allergische reactie tijdens therapie

  • Geen reden om te stoppen:
    • Alleen een exantheem tijdens de behandeling met een penicilline of cefalosporine.
      • Eventueel onderdrukken door toevoegen van een antihistaminicum of lokale behandeling met een corticosteroïd crème. 
  • Afhankelijk van ernst en omvang van aangedane gebied stoppen:
    • Urticaria
  • Redenen om te stoppen (waarna het antibioticum niet hervat mag worden):
    • Anafylactische verschijnselen
    • Geneesmiddelenkoorts
      • In overleg met internist kan het nodig zijn om de behandeling af te maken onder controle van het Hb en de nierfunctie.
    • Ernstige huidreactie: exfoliatieve dermatitis, erythema exsudativa multiforme of Stevens-Johnson-syndroom.
    • Leukopenie of trombopenie.
    • Vasculitis, interstitiële nefritis.

Tabel allergie

Indien een gewenst antibioticum niet kan worden toegediend volgens de tabel, moet worden uitgeweken naar een alternatief. Zie hiervoor de desbetreffende monografieën in het antibioticaboekje. Indien hier geen alternatief vermeld staat, neem dan contact op met de arts-microbioloog.

* Onder medische supervisie wordt verstaan dat adequaat kan worden opgetreden bij eventueel toch ontstaan van een anafylactische reactie. Dit houdt in: op een afdeling aanwezig met toezicht van deskundig personeel, aanwezigheid op de afdeling van een crashkar en al aanwezige veneuze toegang.

Doormiddel van een huid-priktest kunnen vermeende allergieën voor antibiotica geobjectiveerd worden.
Overweeg verwijzing bij een vermelde allergie tegen meerdere klassen antibiotica waarbij de therapiekeuze beperkt wordt.

Route in de Gelderse vallei: Verwijs patiënten naar dermatoloog de Jong via de polikliniek dermatologie in geval van huidreacties. Bij systemische reacties (zoals TIN of DILI) kan worden verwezen naar de internist. Bij spoed aanmelden via 7550 of de dienstdoende dermatoloog.
Tiel: verwijzen naar de dienstdoende dermatoloog die dan met een allergoloog zal overleggen.

 

Bronnen

Gebaseerd op protocol LUMC

[1] Sullivan TJ et al. Skin testing to detect penicillin allergy. J Allergy Clin Immunol. 1981 Sep;68(3):171-80.